زنگ خطر عادی‌سازی مصرف مواد در سریال‌های نمایش خانگی

مسعود نویدی‌مقدم، روان‌شناس و عضو هیأت علمی دانشگاه، با اشاره به نمایش مصرف موادمخدر در برخی فیلم‌ها و سریال‌های شبکه نمایش خانگی، این موضوع را یکی از چالش‌های جدی میان متخصصان، هنرمندان و نهاد‌های فرهنگی و رسانه‌ای دانست و نسبت به پیامد‌های آن برای نسل نوجوان و جوان هشدار داد.

وی با تأکید بر لزوم تفکیک میان «بازنمایی انتقادی» و «عادی‌سازی مصرف» اظهار کرد: باید میان آثاری که سقوط شخصیت بر اثر اعتیاد را با نگاه آسیب‌شناسانه روایت می‌کنند و آثاری که ناخواسته مصرف مواد را امری عادی جلوه می‌دهند، تفاوت قائل شد. به گفته او، نهاد‌های مجوزدهنده نیز در ارزیابی آثار باید این مرزبندی را به‌صورت جدی مدنظر قرار دهند.

این عضو هیأت علمی دانشگاه با اشاره به نقش نهاد‌های نظارتی تصریح کرد: استفاده از نظر کارشناسان حوزه اعتیاد در فرآیند تولید و پخش آثار نمایشی ضروری است و اعمال دقیق نظام رده‌بندی سنی باید در اولویت قرار گیرد. وی یادآور شد که در حوزه نمایش خانگی، سازمان «ساترا» مسئول اجرای نظام رده‌بندی سنی است.

نویدی‌مقدم با طرح این پرسش که آیا محتوای نمایش خانگی کارکرد بازدارنده دارد یا اثر تخریبی، افزود: در این زمینه چهار نهاد شامل ساترا، ستاد مبارزه با مواد مخدر، تولیدکنندگان آثار و مراکز پژوهش‌های رسانه‌ای باید هماهنگ و هدفمند عمل کنند تا از بروز آسیب‌های احتمالی پیشگیری شود.

وی همچنین بر ضرورت ارائه الگو‌های مثبت در روایت‌های داستانی تأکید کرد و گفت: نمایش روند موفق ترک اعتیاد و بازسازی شخصیت می‌تواند به تقویت امید اجتماعی کمک کند و از الگوسازی منفی جلوگیری کند.

این کارشناس خانواده با اشاره به نقش والدین خاطرنشان کرد: خانواده‌ها به‌عنوان مهم‌ترین نهاد اجتماعی، با نظارت آگاهانه و گفت‌وگوی صمیمانه با فرزندان می‌توانند از تأثیرات منفی احتمالی پیشگیری کنند. البته وجود تعارض و چندصدایی در خانواده ممکن است نتیجه معکوس داشته باشد و زمینه الگوبرداری نادرست را فراهم کند.

وی ادامه داد: نوجوان یا جوانی که پیش‌تر تجربه مصرف داشته یا با این فضا آشناست، در شرایط بحران هویتی ممکن است بیش از دیگران از این صحنه‌ها تأثیر بپذیرد؛ از این رو، ایجاد ارتباط مؤثر میان والدین و فرزندان نقشی کلیدی در کاهش آسیب‌ها دارد.

نویدی‌مقدم در پاسخ به این ادعا که نمایش مصرف مواد صرفاً بازتاب واقعیت جامعه است، تأکید کرد: اصل اساسی در این زمینه «بازنمایی انتقادی» است؛ هرگونه نمایش مصرف باید با هدف هشدار، آگاهی‌بخشی و نقد اجتماعی همراه باشد، نه عادی‌سازی.

وی در پایان با پیشنهاد درج هشدار‌های محتوایی شفاف در ابتدای آثار نمایشی گفت: معرفی مشاور تخصصی و ارائه توضیح کوتاه درباره رده سنی و پیام اثر می‌تواند به ارتقای آگاهی مخاطبان کمک کند، بدون آنکه آسیبی به صنعت سینما وارد شود.