تاب آوری در جنگ؛ خانه را به «لنگرگاه» تبدیل کنید، نه «ستاد جنگ»

رضا فریدی روانشناس بالینی و کارشناس آسیبهای اجتماعی به ارائه راهکارهایی برای تاب آوری در روزهای بحرانی و جنگ پرداخت و با تاکید بر اینکه نوجوانِ امروز به واسطه گوشی هوشمندش، در خط مقدم جبهه روانی است اظهار کرد: تصور کن هر بار که شبکه های در دسترس فضای مجازی را باز می‌کنی، یک بمب خبری در مغزت منفجر می‌شود. اضطرابِ «نکند چیزی را از دست بدهم» در این شرایط تبدیل به «ترس از فاجعه بعدی» می‌شود.

وی راهکار در دسترس «رژیم خبری ۲۰/۲۰» را برای این شرایط توصیه کرد و گفت: به جای چک کردنِ لحظه‌ای، فقط دو بار در روز و هر بار حداکثر ۲۰ دقیقه اخبار را از منابع رسمی چک کنید. بقیه زمان را به «عاملیت» اختصاص دهید مثلاً یاد گرفتن یک مهارت جدید یا حتی یک بازی گروهی با دوستان و اعضای خانواده. وقتی «کنترل» روی زندگی شخصی‌ تان را حفظ کنید، هیولای جنگ در ذهنتان کوچک‌تر می‌شود.

این روانشناس در ادامه از والدین خواست تا خانه را به «لنگرگاه» تبدیل کنند، نه «ستاد جنگ» و افزود: نوجوانان اضطراب را از چشم‌های والدین‌شان می‌خوانند، نه از کلمات‌شان؛ وقتی سفره شام پهن است اما تمام صحبت‌ها پیرامون تحلیل‌های سیاسی و نظامی و قیمت دلار می‌چرخد، امنیتِ خانه (که آخرین پناهگاه نوجوان است) فرو می‌ریزد.

وی در دسترس ترین راهکار در این خصوص را «قانونِ حریمِ امن» خواند و در این باره گفت: در خانه فضاهایی (مثل میز غذا یا ساعت قبل از خواب) ایجاد کنید که ورود اخبار جنگ به آن‌ها ممنوع باشد. به جای پنهان کردنِ ترس‌تان، آن را به رسمیت بشناسید: «بله، شرایط سخت است و من هم گاهی نگران می‌شوم، اما ما کنار هم هستیم و برای مراقبت از هم برنامه داریم» این شفافیتِ توأم با آرامش، به نوجوان حس امنیت می‌دهد.

فریدی از تکنیکِ «اتصال به زمین» (۵-۴-۳-۲-۱) نام برد که بر اساس آن بهتر است در لحظاتی که هجوم اخبار یا صدای آژیر و شایعات، ضربان قلب را بالا می‌برد، از این ابزارِ حرفه‌ای و سریع استفاده کنیم. این تمرین مغز را از حالت «بقاء و فرار» به حالت «منطق» برمی‌گرداند:

۱. پنج چیزی که می‌بینی را نام ببر (مثلاً: گلدان، لیوان...)

۲. چهار چیزی که لمس می‌کنی را نام ببر (بافت لباس، خنکیِ دیوار...)

۳. سه چیزی که می‌شنوی را نام ببر (صدای یخچال، آواز پرنده...)

۴. دو چیزی که می‌بویی را نام ببر

۵. یک چیزی که می‌چشی را نام ببر (یا طعم دهانت).

این روانشناس همچنین خواست تا در مواقع اضطرار و بحران روحیه طنز داشته باشیم؛ و در این خصوص اظهار کرد: شاید عجیب به نظر برسد، اما «طنز سیاه» یا شوخی‌های خانوادگی در اوج بحران، یکی از عالی‌ترین مکانیسم‌های دفاعی است. خندیدن به معنای جدی نبودنِ فاجعه نیست؛ به معنای آن است که «ما هنوز زنده‌ایم و روح‌مان تسخیر نشده است».

وی در پایان تاب‌آوری را پذیرفتن شرایط خواند یعنی بپذیریم که آسمان ابری است، اما یادمان نرود که ما هنوز هم باید برای گلدان‌ها آب بریزیم، درس بخوانیم و چای بنوشیم. تداومِ «زندگیِ روزمره» بزرگترین سیلی به صورت جنگ و اضطراب است.