اقدامات اولیه برای کاهش آسیب سوختگی در شرایط بحران

سوختگی از شایع‌ترین آسیب‌هایی است که در حوادث خانگی، آتش‌سوزی‌ها، انفجارها و شرایط بحرانی رخ می‌دهد و بنابراین آشنایی با اقدامات اولیه و چگونگی مواجهه با آن در این شرایط بسیار لازم است.

دکتر رحمانیان متخصص طب اورژانس و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی، با بیان اینکه اقدامات صحیح در دقایق اولیه می‌تواند شدت آسیب را به‌طور قابل توجهی کاهش دهد و حتی جان فرد را نجات دهد، گفت: آگاهی از نحوه برخورد با انواع سوختگی، کارهایی که باید انجام داد و اقداماتی که باید از آن‌ها پرهیز کرد، نقش مهمی در مدیریت این وضعیت دارد.

رحمانیان با بیان اینکه سوختگی یکی از آسیب‌های جدی و نسبتاً شایع در حوادث مختلف به شمار می‌رود، خاطرنشان کرد: این آسیب ممکن است در اثر تماس با حرارت، مایعات و بخار داغ، برق، مواد شیمیایی یا حتی تابش شدید آفتاب ایجاد شود.

به گفته این متخصص طب اورژانس، در انفجار، زلزله یا حوادث صنعتی، احتمال بروز سوختگی افزایش می‌یابد و دانستن اصول اولیه برخورد با آن اهمیت زیادی پیدا می‌کند.

وی تاکید کرد: نخستین اقدام در مواجهه با فرد دچار سوختگی، حفظ آرامش و ایمن کردن محیط است. در صورتی که فرد در تماس با آتش قرار گرفته باشد باید ابتدا اگر فرد آتش گرفته خاموش و سپس منبع آتش خاموش شود. اگر لباس فرد در حال سوختن است، بهترین روش «ایستادن، افتادن و غلتیدن روی زمین» است تا شعله‌ها خاموش شوند. در چنین شرایطی استفاده از پتو یا پارچه ضخیم نیز می‌تواند به خاموش کردن آتش کمک کند.

این عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی عنوان کرد: در مواردی که سوختگی ناشی از برق است، پیش از لمس فرد باید جریان برق قطع شود، زیرا تماس مستقیم با فردی که هنوز در معرض جریان برق قرار دارد می‌تواند برای امدادگر نیز خطرناک باشد.

رحمانیان افزود: پس از ایمن شدن محیط، باید وضعیت عمومی فرد بررسی شود. سطح هوشیاری، وضعیت تنفس و نبض از مهم‌ترین مواردی هستند که باید ارزیابی شوند. در برخی آتش‌سوزی‌ها، به‌ویژه در فضاهای بسته، فرد ممکن است دچار آسیب ناشی از استنشاق دود شود. علائمی مانند سرفه شدید، تنگی نفس، سوختگی اطراف دهان و بینی یا وجود خلط تیره می‌تواند نشانه آسیب راه‌های هوایی باشد که در این صورت باید سریعاً با اورژانس تماس گرفت.

این متخصص طب اورژانس با بیان اینکه یکی از مهم‌ترین اقدامات اولیه در سوختگی‌ها خنک کردن محل آسیب است.ادامه داد: توصیه می‌شود محل سوختگی به مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه زیر آب خنک و جاری قرار گیرد. این اقدام باعث کاهش درد، تورم و عمق سوختگی می‌شود. البته باید توجه داشت که استفاده مستقیم از یخ یا آب بسیار سرد می‌تواند به بافت پوست آسیب بیشتری وارد کند و توصیه نمی‌شود.

وی خاطرنشان کرد: پیش از ایجاد تورم، وسایل تنگ مانند انگشتر، ساعت، دستبند، از بدن فرد خارج شود. با این حال اگر لباس به محل سوختگی چسبیده باشد نباید آن را از پوست جدا کرد، زیرا ممکن است باعث آسیب بیشتر به بافت شود.

وی با اشاره به اینکه سوختگی‌ها معمولاً به چهار درجه تقسیم می‌شوند، ادامه داد: در سوختگی درجه یک که خفیف‌ترین نوع است، پوست دچار قرمزی و درد می‌شود اما تاولی ایجاد نمی‌شود. آفتاب‌سوختگی نمونه‌ای از این نوع آسیب است و معمولاً با خنک کردن پوست، استفاده از مرطوب‌کننده‌ها و مصرف مسکن قابل کنترل است.

این عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی اضافه کرد: سوختگی درجه دو با تاول، درد شدید و تورم همراه است. در این حالت نباید تاول‌ها ترکیده شوند. محل سوختگی باید خنک شده و با گاز استریل پوشانده شود و در صورت گسترده بودن آسیب، مراجعه به پزشک ضروری است.

وی با بیان اینکه در سوختگی درجه 4 نیز عضلات و حتی استخوان تخریب می شوند، ادامه داد: در سوختگی درجه سه، لایه‌های عمیق پوست تخریب می‌شوند و پوست ممکن است سفید، قهوه‌ای یا حتی سیاه شود. در برخی موارد به دلیل آسیب عصبی، فرد درد زیادی احساس نمی‌کند. این نوع سوختگی یک اورژانس پزشکی است و فرد باید در اسرع وقت به مرکز درمانی منتقل شود.

پزشک طب اورژانس همچنین هشدار داد: بسیاری از روش‌های سنتی که در میان مردم رایج است می‌تواند به بدتر شدن وضعیت سوختگی منجر شود. استفاده از موادی مانند خمیر دندان، روغن، کره، سیب‌زمینی یا سفیده تخم‌مرغ روی محل سوختگی نه تنها کمکی به بهبود زخم نمی‌کند بلکه خطر عفونت را افزایش می‌دهد.

رحمانیان بیان کرد: پس از خنک کردن محل آسیب، بهترین کار پوشاندن آن با گاز استریل یا پارچه تمیز است. پانسمان باید به‌صورت شل انجام شود تا به بافت آسیب‌دیده فشار وارد نشود. در صورت دسترسی به داروهای مناسب می‌توان از پمادهای مخصوص سوختگی نیز استفاده کرد.

وی با بیان اینکه از سوختگی درجه ۳ به بعد و یا سوختگی وسیع درجه 2 باید بیمار به بیمارستان مراجعه کند، تاکید کرد: در برخی موارد مراجعه فوری به بیمارستان ضروری است. سوختگی صورت، دست‌ها، پاها، مفاصل یا ناحیه تناسلی، سوختگی‌های وسیع، سوختگی در کودکان و سالمندان، سوختگی‌های ناشی از برق یا مواد شیمیایی و همچنین سوختگی‌هایی که با مشکلات تنفسی همراه هستند باید حتماً توسط پزشک بررسی شوند.

این عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی خراسان شمالی افزود: در سوختگی‌های ناشی از مواد شیمیایی نیز باید ابتدا لباس‌های آلوده خارج شده و محل تماس حداقل ۲۰ تا ۳۰ دقیقه با آب فراوان شست‌وشو داده شود. تلاش برای خنثی کردن ماده شیمیایی با مواد دیگر توصیه نمی‌شود زیرا ممکن است واکنش شیمیایی خطرناک ایجاد کند.

بنابر اعلام وزارت بهداشت، رحمانیان یادآوری کرد: آگاهی از اصول اولیه کمک‌های اولیه در سوختگی می‌تواند در شرایط بحرانی بسیار حیاتی باشد. اقدامات ساده‌ای مانند قطع منبع آسیب، خنک کردن سریع محل سوختگی، پانسمان مناسب و پرهیز از درمان‌های غیرعلمی می‌تواند از گسترش آسیب جلوگیری کرده و روند درمان را به شکل قابل توجهی بهبود دهد.