سناریوهای همه طرف‌های درگیر در رابطه با  لبنان / بدون حل و فصل اختلاف دولت و حزب‌الله، روابط ما با بیروت به حالت عادی بازنمی‌گردد

قاسم محبعلی دیپلمات بازنشسته و مدیرکل پیشین خاورمیانه وزارت خارجه در گفت‌وگو با ایلنا، در رابطه با ارزیابی خود از تنش‌های موجود میان روابط ایران و لبنان و اختلافات پیش‌ آمده در موضوع خلع سلاح حزب‌الله گفت: مشکل اساسی که وجود دارد، موضوع حزب‌الله و سلاح‌های حزب‌الله است. این مشکل به دهه ۶۰ برمی‌گردد؛ زمانی که لبنان دچار جنگ‌های داخلی بود و به اشغال اسرائیل درآمد. در آن زمان، بحث شکل‌گیری یک نیروی مسلح به وجود آمد و به‌خاطر جنگ‌های داخلی، دولتی وجود نداشت. هر طایفه‌ای در لبنان به نوعی به‌عنوان یک کشور مستقل عمل می‌کرد و طوایف مختلفی از جمله شیعه، مسیحی مارونی، سنی و علوی را تجربه کرده‌اند. هر یک از این طوایف برای خود تشکیلات نظامی خاصی ایجاد کرده بودند.

وی ادامه داد: حزب‌الله یکی از این تشکیلات بود که به‌طور مستقیم با ایران ارتباط برقرار کرد و آموزش دید. تا زمانی که اشغال وجود داشت، مسئله‌ای نبود، اما بعد از خروج اسرائیل و شکل‌گیری دولت لبنان در زمان رفیق حریری، اختلافاتی به وجود آمد. طرفین به‌خصوص طرف‌های مقابل به‌خاطر قدرت حزب‌الله از نظر نظامی و تشکیلاتی سعی می‌کردند که از درگیری‌های داخلی جلوگیری کنند و سوریه هم در دولت‌های حافظ اسد و بشار اسد حامی حزب‌الله بود. دولت لبنان هم سعی می‌کرد که از ورود دوباره به جنگ داخلی جلوگیری کند.

اختلافات از مطرح شدن دوباره طرح خلع سلاح حزب‌الله آغاز شد

این کارشناس حوزه غرب آسیا با بیان اینکه در جنگ‌های داخلی سوریه، حزب‌الله بدون موافقت و اجماع داخلی لبنان وارد جنگ‌های سوریه شد، تصریح کرد: حزب‌الله  بعد از هفتم اکتبر بدون موافقت، اجازه و حمایت دولت لبنان، با اسرائیل وارد جنگ شد و خسارات وحشتناکی را تحمل کرد. بعد از آتش‌بس، موضوع خلع سلاح حزب‌الله مجددا مانند قطعنامه ۱۷۰۱ مطرح شد و این به‌عنوان یک توافق در نظر گرفته شد که سلاح‌ها باید در اختیار دولت قرار گیرد و از آنجا اختلافات شکل گرفت.

محبعلی در تشریح ابعاد اختلافات میان تهران و بیروت عنوان کرد: می‌گویند حزب‌الله باید سلاح‌های خود را تحویل دهد و حداکثر باید به‌عنوان یک گروه سیاسی در لبنان فعالیت کند و ارتباطات خارجی خود به‌ویژه با ایران را قطع کند. با توجه به اینکه دولت سوریه هم به‌دلیل سقوط خانواده اسد دیگر حامی حزب‌الله نیست، این مسئله به یک موضوع حاد و اختلاف اساسی میان ایران و لبنان تبدیل شده است. ایران به‌عنوان حامی حزب‌الله مخالف خلع سلاح است و دولت لبنان این را به‌عنوان یک مداخله در امور داخلی خود تلقی می‌کند آنها معتقدند این موضوع می‌تواند توافق آتش‌بس با اسرائیل را به خطر بیندازد و باعث جنگ مجدد و حملات جدید اسرائیل به لبنان شود. تا زمانی که این مسئله حل و فصل نشود، روابط ما با لبنان به حالت عادی بازنمی‌گردد. 

هیج طایفه‌ای در لبنان به عنوان اکثریت شناخته نمی‌شود

این کارشناس سیاست خارجی در توضیح جناح‌های محتلف در لبنان بیان کرد:  لبنان کشوری چندطایفه‌ای است و هیچ طایفه‌ای در لبنان اکثریت ندارد. بر اساس توافقی که دارند، ریاست‌جمهوری و ارتش در اختیار مارونی‌ها یا مسیحیان است و دولت در اختیار اهل سنت قرار دارد. مجلس هم به‌صورت مشترک میان مسیحیان و مسلمانان تقسیم شده است. مسلمانان به سه طایفه‌ی سنی، شیعه و دروزی تقسیم می‌شوند. بنابراین، هیچ طایفه‌ای نمی‌تواند به‌عنوان اکثریت شناخته شود. مارونی‌ها و شیعیان جمعیت کثری هستند و در مجموع کمتر از ۴۰ درصد در لبنان حضور دارند.

لبنان به پیشتوانه آمریکا به دنبال توسعه ارتش لبنان است

وی افزود: طوایف دیگر، اعم از اهل سنت و مسیحیان، صرفا مخالف حزب‌الله هستند، نه اینکه مخالف ایران باشند. این دو مفهوم باید از یکدیگر تفکیک شوند، هیچ طایفه‌ای در لبنان به‌ ماهو ایران، مخالف ایران نیست، بلکه نسبت به سیاست‌هایی که ایران با یک طایفه لبنانی دارد مخالف هستند که  البته تمام طوایف شیعه هم در یک جناح نیستند‌.  اگر به سخنان رئیس مجلس، آقای نبیه بری توجه کنید، حرف‌های حزب‌الله را نمی‌زند یعنی وی سعی می‌کند مواضع خود را به‌گونه‌ای تنظیم کند که به حل و فصل موضوعات بیانجامد و مذاکرات میان آمریکایی‌ها و طرف‌های دیگر با دولت لبنان را مدیریت کند.

این دیپلمات با سابقه کشورمان یادآور شد: اکنون دولت لبنان به‌دلیل فشارهای آمریکا و اسرائیل و حتی کشورهای عربی مانند عربستان، تصمیم دارد که سلطه ارتش بر سراسر لبنان را توسعه دهد و کسی غیر از ارتش حق نداشته باشد سلاح داشته باشد، مگر اینکه ارتش در صورت نیاز به او اجازه دهد.

سناریوهای همه طرف‌های درگیر در رابطه با  لبنان 

وی افزود: حزب‌الله لبنان نیز قطعنامه ۱۷۰۱ را پذیرفته است که در آن اشاره شده است تمامی گروه‌های غیرنظامی به جز ارتش، یعنی گروه‌های شبه‌نظامی، باید خلع سلاح شوند. تفسیر آن‌ها، این است که این موضوع مربوط به جنوب خط آبی رود لیتانی است، اما نه قطعنامه ۱۷۰۱ چنین اشاره‌ای دارد و نه تفسیر دولت لبنان آن را تأیید می‌کند. اسرائیل و آمریکایی‌ها نیز به‌طور کامل خواستار انحلال حزب‌الله هستند. دولت لبنان خواستار خلع سلاح حزب‌الله است بدون آنکه بخواهد تشکیلات آن از بین برود. از سوی دیگر، ایران و حزب‌الله مخالف خلع سلاح هستند. این‌ها مسائلی پیچیده‌ای هستند که باید مورد توجه قرار گیرند. طبیعتاً اگر توافقی بین حزب‌الله و دولت لبنان در مورد خلع سلاح صورت نگیرد و انتقال سلاح‌های حزب‌الله به کنترل ارتش لبنان اتفاق بیفتد، باید نگران وجود جنگ داخلی و مداخله نظامی اسرائیل و حتی آمریکا در لبنان باشیم.

محبعلی در خصوص سرنوشت روابط ایران و لبنان، بیان کرد: حتی قبل از انقلاب، رابطه گسترده‌ای بین ایران و شیعیان، همچنین اهل مسیحیت و طوایف سنی لبنان وجود داشت. در آن زمان، شیعیان از کمک‌های ایران برخوردار بودند. حتی امام موسی صدر با حمایت حکومت شاه به لبنان رفت و از حمایت ایران برخوردار بود.  دولت لبنان باید با حزب‌الله توافق کند. شرایط پس از ۷ اکتبر تغییر کرده است و تحولاتی در منطقه صورت گرفته که امکان بازگشتی به گذشته وجود ندارد و باید با واقعیت‌های جدید تصمیم‌گیری و مناسبات جدید تنظیم شود.