یک نویسنده: مدرسه باید تمرین‌گاه مدارا باشد

مجتبی شجاعی در گفت‌وگو با ایسنا با تاکید براینکه مدرسه باید میدان گفت‌وگو باشد نه محل ترس از پرسش اظهار کرد: مدرسه باید فضایی فراهم کند تا دانش‌آموز بتواند پرسش‌های اعتقادی و اخلاقی خود را مطرح کرده و پاسخ‌های متقن دریافت کند.

وی اظهار کرد: مدرسه نخستین تجربه زیستن اجتماعیِ سازمان‌ یافته برای کودکان و نوجوانان است، جایی که آنان می‌آموزند در کنار یکدیگر زندگی کنند و با کسانی که ممکن است از نظر اجتماعی، فکری، فرهنگی یا اقتصادی با آنها تفاوت داشته باشند، همزیستی کنند.

نویسنده کتاب نقش آموزش و پرورش در توسعه ملی بیان کرد: اگر این هم‌زیستی در مدرسه بر مدار احترام و گفت‌وگو تمرین نشود، در سطوح بالاتر جامعه به تعارض و گسست خواهد انجامید و آثار مخرب آن در همه بخش‌ها، حتی تا سیاست و امنیت و … گسترش خواهد یافت.

شجاعی ایران را سرزمینی با تاریخی طولانی و تمدنی ریشه‌دار و متکثر توصیف کرد و افزود: در ایران از تنوع اقوام و زبان‌ها گرفته تا گوناگونی آیین‌ها و سنت‌های محلی وجود دارد. این تنوع باعث پابرجایی کشور شده است و صرفاً ابزارهای قدرت سخت نبوده، بلکه ظرفیت فرهنگی، معنوی و ارزشی ما در همزیستی و گفت‌وگو بوده است.

وی اظهار کرد: مفهوم مدارا در میراث فکری و ادبی ما حضور جدی دارد که کرامت انسان در اسلام و دعوت به بردباری و پرهیز از تعصب در اشعار و متون ادبی از آن جمله است.

این نویسنده کتاب در تربت حیدریه گفت: این پیشینه نشان می‌دهد که مدارا بخشی از هویت تاریخی ماست و مدرسه می‌تواند این پیوند میان هویت، تاریخ و زیست امروز را زنده نگه دارد و به نسل جوان بیاموزد که ریشه‌ داشتن، منجر به تعامل می‌شود و پشتوانه‌ای برای گفت‌وگوی عزتمندانه است.

تفهیم درست هویت یکی از وظایف اساسی نظام آموزشی

وی با بیان اینکه یکی از وظایف اساسی نظام آموزشی، تفهیم درست هویت، تاریخ و تمدن ایران به دانش‌آموزان است، اظهار کرد: نوجوان امروز اگر تاریخ کشورش را نداند و نداند این سرزمین چه فراز و فرودهایی را پشت سر گذاشته و چگونه در میان طوفان‌های سیاسی و فرهنگی پایدار مانده است، در برابر روایت‌های تحریف ‌شده آسیب‌پذیر خواهد بود.

شجاعی گفت: آموزش تاریخ نباید صرفاً حفظ چند تاریخ و نام باشد، بلکه باید روایتی زنده، تحلیلی و افتخارآمیز همراه با نگاه نقادانه از مسیر تمدنی ایران ارائه دهد. دانش‌آموز باید بداند میراث علمی، فرهنگی و معنوی این سرزمین چگونه شکل گرفته و چه مسئولیتی بر دوش نسل امروز است؛ چنین شناختی، احساس تعلق به میهن را عمیق می‌کند و زمینه‌ساز مدارا و اعتماد به‌ نفس ملی می‌شود.

نویسنده کتاب نقش آموزش و پرورش در توسعه ملی ادامه داد: امروز مدرسه در شرایطی فعالیت می‌کند که فضای مجازی و رسانه‌ای به ‌شدت بر ذهن و زندگی دانش‌آموزان اثرگذار است. یکی از تهدیدات جدی این فضا، سطحی‌سازی اندیشه و گسترش قضاوت‌های شتاب‌زده است؛ جایی که سرعت بر دقت غلبه می‌کند و هیجان جای تحلیل را می‌گیرد.

انتشار اخبار ناقص، ذهن نوجوان را دچار سردرگمی و بی‌ثباتی می‌کند

وی افزود: انتشار اخبار ناقص، روایت‌های جهت‌دار و الگوهای فرهنگی ناسازگار با هویت بومی می‌تواند ذهن نوجوان را دچار سردرگمی و بی‌ثباتی کند. اگر مدرسه به تقویت تفکر انتقادی و سواد رسانه‌ای نپردازد، دانش‌آموز در معرض امواجی قرار می‌گیرد که قدرت تحلیل او را تضعیف می‌کند. تمرین مدارا در چنین فضایی به عنوان سپری فرهنگی عمل می‌کند، زیرا نوجوان می‌آموزد پیش از پذیرش یا باز نشر هر سخن بیندیشد و تحلیل کند.

شجاعی تصریح کرد: در کنار تهدیدات فضای مجازی، برخی چالش‌های فرهنگی در فضای واقعی نیز آموزش را تهدید می‌کند؛ که شامل رقابت‌های افراطی و اضطراب‌آور آموزشی تا کم‌رنگ شدن روابط انسانی عمیق می‌شود. مدرسه اگر فقط به میدان رقابت نمره و رتبه تبدیل شود، روحیه همکاری و همدلی در آن تضعیف می‌شود. این مسئله نشان می‌دهد مدارا در محیطی شکل می‌گیرد که عدالت، آرامش و احترام متقابل حاکم باشد؛ بنابراین مدیران و معلمان باید مراقب باشند فضای مدرسه به بازتولید تنش‌های بیرونی تبدیل نشود و پناهگاهی برای تعادل روانی و رشد فکری دانش‌آموز باشد.

وی با اعلام اینکه نشاط و سرزندگی دانش‌آموزان از ارکان مهم تربیت اجتماعی است، بیان کرد: دانش‌آموز خسته و بی‌انگیزه هم توان یادگیری عمیق ندارد و هم ظرفیت گفت‌وگوی سازنده ندارد. نشاط به معنای سطحی‌نگری نیست؛ بلکه نتیجه احساس امید، امنیت و دیده شدن است.

این نویسنده کتاب خاطرنشان کرد: توسعه فعالیت‌های فرهنگی، هنری و ورزشی، ایجاد فضاهای شاد و منظم و توجه به استعدادهای متنوع دانش‌آموزان، روح مدرسه را زنده نگه می‌دارد و در فضایی بانشاط، مدارا نیز آسان‌تر شکل می‌گیرد.

شجاعی، گفت: در کنار فعالیت‌های شاداب کلاس‌ها، توجه به ابعاد معنوی دانش‌آموزان ضرورتی اساسی است و در فرهنگ ایرانی-اسلامی معنویت پشتوانه تعادل اخلاقی و روانی محسوب می‌شود.

مدرسه به ‌راستی تمرینگاه مدارا باشد

وی افزود: ارتباط با قرآن، نماز و مناسبت‌های دینی، با رویکردی حکیمانه و اقناعی می‌تواند بنیان اخلاقی مدارا را تقویت کند و دانش‌آموزی که کرامت انسان را از منظر دینی می‌فهمد، در رفتار اجتماعی خود نیز بردبارتر می‌شود.

نویسنده کتاب نقش آموزش و پرورش در توسعه ملی بیان کرد: احساس تعلق به مکان و کشور نیز از این پایه شکل می‌گیرد؛ دانش‌آموزی که در مدرسه کرامتش حفظ می‌شود و تاریخ و هویت شهر و کشورش را می‌شناسد، به محیط پیرامون خود دل‌بسته‌تر می‌شود. در شهرهایی با پیشینه فرهنگی و مذهبی ارزشمند، معرفی مفاخر، آثار تاریخی و ظرفیت‌های فرهنگی منطقه می‌تواند هویت بومی را تقویت کند و نوجوانی که به شهر و کشورش افتخار می‌کند، در برابر تهدیدات فرهنگی مقاوم‌تر و در تعامل با دیگران مدارتَر است.

وی اظهار کرد: در سطح کلان نیز مقام معظم رهبری بارها بر جایگاه راهبردی آموزش و پرورش به عنوان مسئله‌ای بنیادین برای آینده کشور تأکید کرده‌اند. این نگاه نشان می‌دهد تربیت نسل آینده امری تمدنی است و آینده ایران در کلاس‌های درس ساخته می‌شود.

شجاعی در ادامه با ارائه پیشنهاد به مربیان و مدیران مدارس گفت: نشست‌های گفت‌وگوی دانش‌آموزی را به‌ صورت منظم برگزار کنند، آموزش تاریخ و هویت ملی را عمیق و تحلیلی ارائه دهند، سواد رسانه‌ای را تقویت کنند، برنامه‌های شاداب فرهنگی و ورزشی را گسترش دهند، فضاهای معنوی مدرسه را فعال نگه دارند و با عدالت و شفافیت در مدیریت، الگویی عملی از مدارا ارائه دهند.

وی خاطرنشان کرد: اگر مدرسه به ‌راستی تمرینگاه مدارا باشد و در کنار آن هویت و تاریخ و معنویت را به ‌درستی تفهیم کند، نسلی تربیت خواهد شد که هم به ریشه‌های خود آگاه است و هم با جهان پیرامون تعامل عزتمندانه دارد.

منبع : ایسنا