دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی: امروز بیش از هر زمان به الگوی حکمرانی علوی نیازمندیم

حجت‌الاسلام والمسلمین عبدالحسین خسروپناه پنجشنبه ۱۱ دی در جلسه هم‌اندیشی رؤسا و معاونان دانشگاه‌های استان لرستان با موضوع «حکمرانی علوی» با تبریک اعیاد رجبیه و گرامیداشت مقام امیرالمؤمنین علی‌بن‌ابیطالب(ع)، با اشاره به ضرورت بازخوانی سیره علوی در مدیریت جامعه اظهار کرد: حکمرانی، موضوعی بسیار عمیق و راهبردی است و به باور من، هرچه از پیروزی انقلاب اسلامی فاصله می‌گیریم، بیش از گذشته به امیرالمؤمنین(ع) و الگوی حکمرانی علوی نیازمند می‌شویم.

وی تصریح کرد: در سال‌های نخست انقلاب، در میان مسئولان کشور، چهره‌هایی چون شهید رجایی، شهید بهشتی و شهدای هفتاد و دو تن را می‌دیدیم که نمایندگان مجلس، ائمه جمعه و مدیران ارشد بودند؛ افرادی با روحیه ایثار، ساده‌زیستی، ازخودگذشتگی، معرفت و زیست معنوی که الگوی حکمرانی آنان الهی و مردمی بود.

خسروپناه ادامه داد: امروز، با گذشت نزدیک به پنج دهه از پیروزی انقلاب اسلامی، این نگاه ملکوتی و مردمی در برخی سطوح مدیریتی کمرنگ‌تر شده است. هرچند هنوز مسئولان پاکدست، ساده‌زیست و خدمتگزار در کشور حضور دارند که با وجود امکان سوءاستفاده از بیت‌المال، هرگز به چنین مسیرهایی وارد نمی‌شوند، اما نمی‌توان انکار کرد که فاصله با سبک زندگی علوی در برخی عرصه‌ها افزایش یافته است.

وی خاطرنشان کرد: در مواردی مشاهده می‌شود که حتی برخی مدیران در سطوح میانی و اقتصادی، پس از دستیابی به مسئولیت، به انباشت ثروت و تغییر سبک زندگی روی می‌آورند؛ در حالی که سیره امیرالمؤمنین(ع) مبتنی بر قناعت، عدالت و خدمت به محرومان بود.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به اسناد تاریخی درباره زندگی امام علی(ع) گفت: امیرالمؤمنین(ع) با تلاش و زحمت شخصی خود، موقوفات فراوانی ایجاد کرد و در عین حال، ساده‌ترین شیوه زندگی را داشت. در نهج‌البلاغه، نامه‌هایی وجود دارد که به‌روشنی نشان می‌دهد آن حضرت چگونه بر اموال و موقوفات نظارت داشت و هرگز اجازه نمی‌داد بیت‌المال در مسیر نادرست مصرف شود.

خسروپناه بیان کرد: روایت‌های تاریخی از ساده‌زیستی امام علی(ع)، از غذای ساده و لباس خشن تا زندگی بی‌تکلف، در کنار شجاعت مثال‌زدنی ایشان در میدان‌های نبرد، نشان می‌دهد که حکمرانی علوی ترکیبی از عدالت، معنویت، شجاعت و خدمت به مردم است.

وی با اشاره به بُعد درونی حکمرانی علوی گفت: امیرالمؤمنین(ع) به ما آموخت که انسان اگر به درون خود مراجعه کند و برای رضای خدا قدم بردارد، به لذتی ملکوتی دست می‌یابد که با هیچ لذت مادی قابل مقایسه نیست. گاهی انسان ممکن است کسب درآمد کند، اما آنجا که برای خدا و برای محرومان می‌بخشد، نشانه‌ای از آن لذت حقیقی و الهی را در وجود خود احساس می‌کند.

وی با برشمردن اصول حکمرانی علوی افزود: به‌طور خلاصه به چند اصل اساسی اشاره می‌کنم. اصل نخست، هدف و انگیزه حکمران است. امیرالمؤمنین(ع) هدف از حکمرانی را اصلاح جامعه، احیای نشانه‌های دین، اجرای عدالت و تأمین امنیت مظلومان می‌دانست. ایشان با اصرار مردم، مسئولیت حکومت را پذیرفت و در خطبه‌های خود به‌روشنی علت پذیرش حکومت را بیان کرد.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: امیرالمؤمنین(ع) تصریح می‌کند که پذیرش حکومت نه از سر رغبت به قدرت بود و نه برای دستیابی به متاع ناچیز دنیا؛ بلکه برای آن بود که نشانه‌های دین را به جایگاه اصلی خود بازگرداند و حدود الهی را که مورد غفلت قرار گرفته بود، احیا کند.

خسروپناه خاطرنشان کرد: دنیا می‌تواند انسان را به‌سمت خود جذب کند و مسئولان، استادان، نظامیان و مدیران را از حقیقت غافل سازد؛ به‌گونه‌ای که انسان گمان کند ماندگار است، در حالی که چنین نیست.

وی افزود: اصل دوم در حکمرانی علوی، عقلانیت، علم و حکمت است. انگیزه و نیت پاک، به‌تنهایی کافی نیست؛ اگر کسی نیت خیر داشته باشد اما دانش، آگاهی و مهارت لازم برای اداره امور را نداشته باشد، حتی با نیت خوب نیز ممکن است جامعه را دچار آسیب کند.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به جایگاه عقل و حکمت در کلام امیرالمؤمنین(ع) گفت: عقل ناب، عقلی است که با وهم و خطا آمیخته نباشد. اگر چنین عقلی با علم و معرفت همراه شود، به حکمت می‌انجامد و حکمت، خیر کثیر است. امیرالمؤمنین(ع) در نهج‌البلاغه بارها بر علم، تفکر و حکمت تأکید کرده‌اند.

خسروپناه تصریح کرد: در نامه ۳۱ نهج‌البلاغه، امام علی(ع) به فرزندشان امام حسن(ع) سفارش می‌کنند که یا خود اهل علم و معرفت باشد یا از عالمان مورد اعتماد پیروی کند؛ چراکه رشد فردی و اجتماعی، بدون علم و حکمت ممکن نیست.

وی اظهار کرد: اصل سوم حکمرانی علوی، عمل و حضور در میدان است. نخستین جلوه عمل، صیانت از بیت‌المال و مصرف آن در مسیر مشروع است. امیرالمؤمنین(ع) در نامه‌ها و توصیه‌های متعدد خود به کارگزاران، نسبت به امانت‌داری در بیت‌المال هشدار داده‌اند؛ حتی در برخی نامه‌ها که در منابعی مانند «خصال صدوق» نقل شده، بر این موضوع تأکید ویژه شده است.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید بر دقت در امانت‌داری نسبت به بیت‌المال گفت: امیرالمؤمنین(ع) در توصیه‌های خود تأکید می‌کند که حتی نازل‌ترین تصرف در اموال مسلمانان جایز نیست. از مرکب و زمین گرفته تا کوچک‌ترین امکانات عمومی، همه امانت است و باید با نهایت دقت و عدالت از آن صیانت شود.

خسروپناه خاطرنشان کرد: اصل چهارم حکمرانی علوی، وحدت و انسجام است. امیرالمؤمنین(ع) با یادآوری دوران صدر اسلام، به اتحاد امت اشاره می‌کند؛ دورانی که دل‌ها یکی، نگاه‌ها هم‌سو و تصمیم‌ها یگانه بود و مسلمانان، چه مهاجر و چه انصار، جان و مال خود را در راه یکدیگر می‌گذاشتند.

وی ادامه داد: در جنگ‌های صدر اسلام، به‌ویژه بدر، همین وحدت و ایثار سبب پیروزی مسلمانان شد. انصار حتی حاضر بودند همه غنائم به مهاجران داده شود و آنان همچنان در خانه‌هایشان بمانند. این روحیه، رمز پیروزی امت اسلامی بود.

خسروپناه با اشاره به جنگ احزاب تصریح کرد: سوره احزاب، تصویری روشن از آثار اختلاف و تفرقه ارائه می‌دهد. اختلاف رأی و تضعیف انسجام، امت را دچار آسیب می‌کند. امروز نیز هرجا تفرقه ایجاد شود، باید در نیت و سلامت آن مسیر تردید کرد؛ چراکه دین خدا با وحدت امت حفظ می‌شود.

وی افزود: اصل پنجم حکمرانی علوی، شفافیت است. امیرالمؤمنین(ع) در نامه‌های خود تأکید دارد که اگر در عملکرد حاکم یا کارگزار سوءظن ایجاد شد، باید حقیقت به‌صورت آشکار برای مردم تبیین شود تا بدگمانی‌ها از بین برود.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی خاطرنشان کرد: شفافیت و نظارت، امروز در قالب سامانه‌ها و سازوکارهای اجرایی دنبال می‌شود، اما صرف ایجاد سامانه کافی نیست؛ شفافیت باید واقعی، قابل فهم و همراه با پاسخ‌گویی باشد.

خسروپناه با اشاره به تجربه‌های سیاست‌گذاری کلان، تصریح کرد: تصمیم‌گیری در حوزه‌هایی مانند آموزش، سلامت و ظرفیت‌سازی منابع انسانی، نیازمند عقلانیت، تأمین زیرساخت و نگاه بلندمدت است. حکمرانی علوی، حکمرانی احساسی و مقطعی نیست؛ بلکه مبتنی بر علم، حکمت، مصلحت عمومی و آینده‌نگری است.

وی تأکید کرد: اگر اصول حکمرانی علوی شامل انگیزه الهی، عقلانیت، عمل صالح، امانت‌داری، وحدت و شفافیت به‌درستی اجرا شود، جامعه نه‌تنها دچار فرسایش نمی‌شود، بلکه به سمت عدالت، اعتماد عمومی و پیشرفت پایدار حرکت خواهد کرد.

حجت‌الاسلام والمسلمین خسروپناه با اشاره به لزوم تأمین زیرساخت‌ها در تصمیمات کلان گفت: در موضوع افزایش ظرفیت پزشکی، صرفِ افزایش عددی کافی نیست. حتی در مواردی که کمبود پزشک متخصص در برخی مناطق مشاهده می‌شود، باید بسته‌ای جامع از سیاست‌ها اجرا شود. مسئله پزشکی تنها به افزایش ظرفیت پذیرش دانشجو محدود نمی‌شود.

وی افزود: امروز شاهدیم برخی افراد با استفاده از بیت‌المال، به‌صورت رایگان تحصیل پزشکی می‌کنند، اما پس از فارغ‌التحصیلی یا وارد چرخه مدیریت می‌شوند و از طبابت فاصله می‌گیرند، یا اساساً حرفه پزشکی را رها می‌کنند و حتی عده‌ای پس از تحصیل با هزینه مردم، کشور را ترک می‌کنند. این روند، با عدالت و حکمرانی صحیح سازگار نیست.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی تصریح کرد: اگر افزایش ظرفیت پزشکی بدون توجه به تعهد خدمت، توزیع عادلانه پزشک، کیفیت آموزش و تأمین زیرساخت‌ها انجام شود، نه‌تنها مشکل را حل نمی‌کند، بلکه به هدررفت منابع عمومی منجر خواهد شد. انصاف اقتضا می‌کند که همه ابعاد این مسئله دیده شود و تصمیمات احساسی و شتاب‌زده اتخاذ نشود.

خسروپناه ادامه داد: در همین چارچوب، جلوگیری از افزایش ۵۰ درصدی ظرفیت بدون فراهم بودن الزامات، تصمیمی مبتنی بر عقلانیت و مسئولیت‌پذیری بود. حکمرانی علوی به ما می‌آموزد که شجاعت در «نه گفتن» به تصمیمات نادرست، گاهی از «آری گفتن» پرهزینه، مهم‌تر است.

وی در جمع‌بندی اصول حکمرانی علوی، به اصل پایانی یعنی نوع نگاه حاکمان به مردم اشاره کرد و گفت: مردم، موضوع اداره نیستند؛ شریک حکمرانی‌اند. مشارکت مردم، مشورت با نخبگان و شنیدن صدای جامعه، از ارکان اساسی حکمرانی علوی است و امیرالمؤمنین(ع) بارها بر آن تأکید کرده‌اند.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی تصریح کرد: تسلط مدیریتی، بدون شناخت عمیق از معارف دینی، به‌ویژه نهج‌البلاغه، ناقص است. حکمرانی علوی یک شعار نیست؛ الگویی جامع است که اگر به‌درستی فهم و اجرا شود، می‌تواند بسیاری از مسائل پیچیده امروز جامعه را حل کند.

منبع : ایسنا