زلزله‌های عسلویه طبیعی‌اند؛ داده‌های لرزه‌نگاری سناریوی نظامی را منتفی می‌کند

دکتر مهدی زارع استاد تمام پژوهشگاه بین‌المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به فوج لرزه‌های عسلویه استان بوشهر گفت: از اول تا ۲۵ بهمن ۱۴۰۴ تعداد زمینلرزه‌های عسلویه و پیرامون با بزرگای بیش از ۴ به ۹ رخداد رسید. این زلزله‌ها به صورت متوالی در جایی رخ می‌دهد که در ۶ مرداد۱۴۰۴، زمینلرزه ۴.۹  و در عمق ۲۱ کیلومتری و  ۴ مرداد ۱۴۰۴ زمینلرزه‌ای به بزرگای ۴.۷  در عمق ۱۰ کیلومتری و ۵ مرداد ۱۴۰۴ زمینلرزه‌ای به بزرگای ۴  و در عمق ۲۵ کیلومتری را تجربه کرده است.

وی، این منطقه (رومرکز زلزله‌های تا ۲۵ بهمن) را بخشی از یک سامانه گسترده لرزه‌خیز در جنوب ایران دانست و اظهار کرد: زلزله تاریخی ۹۷۸میلادی و ۱۰۰۸ میلادی در بندر سیراف، وقوع زمینلرزه در منطقه عسلویه ناشی از فعال بودن بخشی از خمیدگی جبهه کوهستان است.

زارع تاکید کرد: وجود گنبدهای نمکی موجود در منطقه باعث می‌شود زلزله‌ها به صورت خوشه‌ای و پیاپی رخ دهند زمینلرزه‌های تاریخی مانند زلزله‌ سال‌های ۹۷۸ و ۱۰۰۸میلادی در نزدیکی بندر سیراف (نزدیک عسلویه) و زلزله‌های جدیدتر مانند فروردین ۱۳۹۲ دشتی و فروردین ۱۴۰۰ گناوه، همه ناشی از فعالیت همین گسل‌ها بوده‌اند.

استاد تمام پژوهشگاه بین‌المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله خاطر نشان کرد: وجود گنبدهای نمکی در منطقه باعث می‌شود که زلزله‌ها به صورت خوشه‌ای و پیاپی رخ دهند.

وی اضافه کرد: در کنار علت طبیعی، بحث تأثیر فعالیت‌های صنعتی نیز مطرح است. استخراج گسترده نفت و گاز از مخازن عظیمی مانند پارس جنوبی می‌تواند با ایجاد تغییرات در تنش‌های پوسته زمین، باعث وقوع زمینلرزه‌های القایی (Induced) یا چکانشی (Triggered) شود. این فرآیند به این معناست که فعالیت‌های انسانی، مانند حفاری عمیق و برداشت سیالات، می‌تواند تعادل تنش‌ها را بر هم زده و باعث لغزش زودهنگام روی گسل‌هایی شود که از قبل تحت فشار بوده‌اند بخشی از زمین‌های منطقه به عملیات برداشت نفت و گاز به صورت مصنوعی ایجاد شده‌اند.

زارع با بیان اینکه خشک‌کردن بخش‌هایی از ساحل و ساخت بسترهای جدید، مانند آنچه در ژاپن یا شیلی هم دیده می‌شود، موجب تقویت و تشدید امواج لرزه‌ای در عسلویه شده است، افزود: وقتی زلزله‌ای با بزرگای ۴.۵  رخ می‌دهد، تکان آن برای کسانی که در طبقات بالا قرار دارند بسیار شدیدتر حس می‌شود. بنابراین هم لرزه‌خیزی ذاتی منطقه و هم ساختارهای انسانی، تجربه زلزله را برای ساکنان عسلویه ملموس‌تر و نگران‌کننده‌تر می‌کند.

وی خاطر نشان کرد: در نواحی شمال و جنوب خلیج فارس، استخراج نفت و گاز می‌تواند باعث تحریک یا تسریع زمینلرزه‌ها شود. این به آن معنا نیست که این فعالیت‌ها مستقیماً باعث زلزله می‌شوند، اما ممکن است وقوع برخی زمینلرزه‌ها را جلو بیندازند. نمونه‌هایی از زمینلرزه‌های اخیر در سواحل جنوبی خلیج فارس، در نزدیکی قطر، بحرین و عربستان در زمستان ۱۴۰۳  در ایران هم دیده می‌شود و لازم است وزارت نفت و سایر نهادهای مرتبط توجه جدی به این مسئله داشته باشند.

زارع با اشاره به ایجاد نگرانی‌های در بین ساکنان منطقه و ایجاد فشاری روانی ناشی از رخدادهای لرزه‌ای این منطقه گفت: این زلزله‌ها موجب نگرانی و فشار روانی در میان مردم شده‌ است که باید با توجه به ساختار زمین‌شناسی منطقه و تأثیر فعالیت‌های انسانی، رویکردی علمی و پیشگیرانه نسبت به مخاطرات زلزله در عسلویه و مناطق مشابه اتخاذ شود.

این استاد پژوهشگاه بین‌المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله اضافه کرد: از سوی دیگر زلزله‌های عسلویه ناشی از انفجارهای نظامی، تست‌های موشکی یا بمباران نیز نیستند. داده‌های لرزه‌نگاری به وضوح نشان می‌دهد که این رویدادها زمینلرزه‌هایی با منشأ زمینساختی هستند و در نتیجه فعالیت گسل‌ها در منطقه ای لرزه‌خیز رخ می‌دهند.

وی تاکید کرد: روش‌های دقیقی به نام "اثرانگشت لرزه‌ای" می‌توانند منشأ لرزش‌های زمین را با اطمینان بالا تشخیص دهند. مهمترین تفاوت‌ها را می توان با تولید همزمان امواج  P(فشاری) و امواج S(برشی) قوی در زلزله طبیعی و تولید موج P بسیار قوی، اما موج S بسیار ضعیف یا عدم تولید آن در انفجار نشان داد. از سوی دیگر ژرفای زلزله‌های زمینساختی در این منطقه از حدود ۳ تا ۱۵ کیلومتر  و زلزله‌های ناشی از انفجار در ژرفای معمولا کمتر از ۲ کیلومتر رخ می‌دهد.

زارع با بیان اینکه اطلاعات ثبت ‌شده از زمینلرزه‌های اخیر عسلویه کاملاً با مشخصات زمینلرزه‌های طبیعی مطابقت دارد و فرضیه انفجار را رد می‌کند، یادآور شد: تمام زمینلرزه‌های ثبت ‌شده اخیر در منطقه عسلویه در روزهای اخیر، ژرفایی بین ۶ تا ۱۲ کیلومتر داشته‌اند.  زمینلرزه ۵.۲ ریشتری ۱۲ بهمن ۱۴۰۴ در عمق ۱۲ کیلومتری و زمینلرزه‌های ۴.۹ و ۴.۷ در جمعه  ۲۴ بهمن در عمق ۷ و ۱۲ کیلومتری رخ داده‌اند. این اعماق بسیار بیشتر از محدوده‌ای است که انفجارهای سطحی یا زیرزمینی می‌توانند ایجاد کنند. 

این استاد حوزه مخاطرات طبیعی در پایان خاطر نشان کرد: وقوع پیاپی ده‌ها زمینلرزه در یک بازه زمانی کوتاه (مثلاً ۲۴ زمینلرزه در ۲۴ بهمن) یک ویژگی طبیعی در مناطق زلزله‌خیز به نام "خوشه لرزه‌ای" است. داده‌های علمی و لرزه‌نگاری به روشنی نشان می‌دهند که لرزش‌های منطقه عسلویه ناشی از فعالیت‌های نظامی نیست، بلکه ریشه در تحرکات طبیعی پوسته زمین در یک منطقه زلزله‌خیز دارد.

منبع : ایسنا