جامع‌ترین راهنمای آزمون های شنوایی سنجی نوزادان و کودکان؛ هر آنچه والدین باید بدانند

می‌دانستید که نوزادان از همان لحظات اول تولد، یادگیری زبان را از طریق شنیدن صدای محیط و والدین آغاز می‌کنند؟ طبق آمار رسمی سازمان بهداشت جهانی (WHO):

از هر ۱۰۰۰ نوزادی که متولد می‌شوند، حدود ۱ تا ۳ نوزاد با درجاتی از کم‌شنوایی دائمی روبرو هستند. نکته چالش‌برانگیز اینجاست که کم‌شنوایی یک «اختلال پنهان» است و در ظاهر نوزاد هیچ نشانی ندارد.

تنها راه اطمینان از سلامت گوش‌های فرزندتان، انجام تست شنوایی سنجی کودکان و نوزادان در همان روزهای ابتدایی زندگی است. تشخیص زودهنگام نه تنها از افت تحصیلی و انزوای اجتماعی در آینده جلوگیری می‌کند، بلکه به کودک اجازه می‌دهد تا دقیقاً مشابه همسالان شنوای خود، مهارت‌های گفتاری را کسب کند. در این مقاله، تمام انواع آزمون های شنوایی سنجی اطفال (از OAE تا ABR) را به زبان ساده بررسی می‌کنیم تا هیچ پرسش بی‌پاسخی در ذهن شما باقی نماند.

چرا غربالگری شنوایی در بدو تولد حیاتی است؟ (زمان طلایی کی هست؟)

شنوایی نوزاد، اولین و مهم‌ترین پل ارتباطی او با دنیای پیرامون و زیربنای اصلی شکل‌گیری گفتار است. بسیاری از والدین تصور می‌کنند اگر نوزاد به صدای بلند (مثل در یا دست زدن) واکنش نشان دهد، یعنی شنوایی او کامل است؛ اما حقیقت این است که کم‌شنوایی‌های خفیف یا فرکانس‌بالا، تنها با دستگاه‌های پیشرفته غربالگری قابل تشخیص هستند.

بازه طلایی ۱-۳-۶ چیست؟

در پروتکل‌های جهانی ادیولوژی، یک استاندارد طلایی برای نجات آینده کودک وجود دارد:

1. تا ۱ ماهگی: انجام تست غربالگری اولیه (OAE).
2. تا ۳ ماهگی: تشخیص قطعی نوع و میزان کم‌شنوایی (در صورت رد شدن در تست اول).
3. تا ۶ ماهگی: شروع مداخلات درمانی و استفاده از وسایل کمک‌شنوایی.

نکته کلیدی برای والدین: بیش از ۹۰٪ کودکان کم‌شنوا از والدین کاملاً شنوا متولد می‌شوند؛ بنابراین انجام آزمون شنوایی سنجی نوزادان برای تمام خانواده‌ها، حتی بدون سابقه ارثی، یک ضرورت غیرقابل‌چشم‌پوشی است.

انواع تست‌های شنوایی سنجی نوزادان (از بدو تولد تا ۶ ماهگی)

در ماه‌های اول تولد، نوزاد توانایی پاسخ‌دهی ارادی به صداها را ندارد؛ بنابراین از تست‌های الکتروفیزیولوژیک (خودکار) استفاده می‌شود که نیازی به همکاری نوزاد ندارند.

تست OAE؛ اولین خط غربالگری شنوایی

تست شنوایی سنجی OAE، (گسیل‌های صوتی گوش) معمولاً اولین تستی است که در بیمارستان و چند روز پس از تولد انجام می‌شود. در این روش، یک پروب بسیار کوچک صداهای ملایمی را به گوش نوزاد می‌فرستد و انعکاس آن را از حلزون گوش دریافت می‌کند.

• مزیت: بسیار سریع و کاملاً بدون درد است.
• بهترین زمان: ۴۸ ساعت پس از تولد تا ۱ ماهگی.

تست ABR؛ دقیق‌ترین ارزیابی مسیر عصبی

اگر نوزاد در تست OAE پاسخ لازم را دریافت نکند، یا اگر در گروه نوزادان با ریسک بالا (مثل بستری در NICU) باشد، تست شنوایی سنجی ABR (پاسخ ساقه مغز) انجام می‌شود. این تست با قرار دادن حسگرهای کوچکی روی پیشانی و پشت گوش نوزاد، واکنش مغز به صدا را ثبت می‌کند. این تست دقیق‌ترین راه برای تشخیص زودهنگام کم‌شنوایی حسی-عصبی در نوزادان است.

تست تمپانومتری نوزادان

این تست برای بررسی وضعیت فیزیکی گوش میانی انجام می‌شود. از آنجایی که وجود مایع در گوش نوزاد (به دلیل باقی‌ماندن ترشحات جنینی) شایع است، تمپانومتری کمک می‌کند تا ادیولوژیست متوجه شود که آیا "رد شدن" در تست‌های قبلی به دلیل گرفتگی گوش است یا یک مشکل شنوایی واقعی.

چند نکته طلایی شنوایی سنجی اطفال برای والدین:

1. نوزاد باید خواب باشد: برای دقت بالای این تست‌ها، بهتر است نوزاد در وضعیت خواب عمیق یا کاملاً آرام باشد.
2. پاسخ "Refer" به معنای ناشنوایی نیست: اگر در برگه نوزاد کلمه Refer (ارجاع) را دیدید، نگران نشوید؛ گاهی وجود جرم یا مایع جنینی باعث این نتیجه می‌شود و تست باید ۲ هفته بعد تکرار شود.

روش‌های شنوایی سنجی کودکان (۶ ماهگی تا قبل از مدرسه)

با رشد کودک و تکامل مهارت‌های حرکتی و ادراکی، ادیولوژیست از روش‌هایی استفاده می‌کند که به همکاری فعال کودک نیاز دارد. این تست‌ها نه تنها دقیق هستند، بلکه برای کودک شبیه به یک بازی سرگرم‌کننده طراحی شده‌اند.

تست VRA یا ادیومتری تقویت بصری

در این مرحله، کودک روی پای والدین می‌نشیند. وقتی صدایی پخش می‌شود و کودک سرش را به سمت صدا برمی‌گرداند، یک اسباب‌بازی جذاب یا انیمیشن به عنوان پاداش برای او روشن می‌شود. این روش به ادیولوژیست اجازه می‌دهد تا کمترین سطح صدایی که کودک می‌شنود را پیدا کند.

ادیومتری بازی؛ محبوب‌ترین تست کودکان

این تست مخصوص کودکان لجباز یا پرتحرک است! به کودک آموزش داده می‌شود که هر بار صدای «بوق» را در هدفون شنید، یک قطعه لگو را روی هم بگذارد یا یک مهره را داخل ظرف بیندازد. این کار باعث می‌شود کودک خسته نشود و پزشک بتواند تمام فرکانس‌های حیاتی برای یادگیری زبان را چک کند.

ادیومتری گفتاری؛ سنجش درک کلمات

این تست معمولاً برای کودکان بالای ۳ سال که توانایی تکرار کلمات را دارند، انجام می‌شود. در این مرحله، به جای صدای بوق، کلمات دو سیلابی یا تصاویر به کودک ارائه می‌شود.

• تست SRT (آستانه دریافت گفتار): کمترین سطحی که کودک می‌تواند کلمات را بشنود و تکرار کند.
• تست SDS (امتیاز تمایز گفتار): بررسی اینکه کودک با چه دقتی کلمات را از هم تشخیص می‌دهد (مثلاً تشخیص تفاوت «مار» و «تار»).

تمپانومتری و رفلکس صوتی (بررسی سلامت فیزیکی گوش)

بسیاری از افت‌های شنوایی در کودکان ناشی از «کم‌شنوایی انتقالی» (مثل وجود مایع پشت پرده گوش) است، نه لزوماً مشکل عصب.

• تمپانومتری: این تست با اندازه گیری فشار هوای گوش میانی، نشان می‌دهد که آیا پرده گوش به درستی حرکت می‌کند یا پشت آن عفونت و مایع جمع شده است.
• تست رفلکس صوتی: بررسی واکنش عضله کوچک گوش به صداهای بلند که سلامت مسیرهای عصبی را تایید می‌کند.

ادیومتری هدایت استخوانی

این تست برای تمام سنین، از نوزاد یک‌روزه تا کودک مدرسه‌ای، قابل انجام است. اهمیت این روش در این است که اگر کودک در تست‌های معمولی (راه هوایی) پاسخ ضعیفی داشته باشد، ادیولوژیست با استفاده از یک «ویبراتور مخصوص» که پشت گوش قرار می‌گیرد، صدا را مستقیماً به حلزون گوش می‌فرستد.

• اگر با ویبراتور لرزشی، شنوایی کودک عالی باشد: یعنی مشکل تنها در گوش خارجی یا میانی (مثل عفونت یا جرم) است.
• اگر با ویبراتور هم پاسخ ضعیف باشد: یعنی مشکل مربوط به گوش داخلی یا عصب شنوایی است.

بهترین کلینیک شنوایی سنجی اطفال در تهران

کلینیک شنوایی‌سنجی و سمعک پیروزی https://www.samakpirozi.com/ با بهره‌گیری از پیشرفته‌ترین تجهیزات ارزیابی (مانند تست‌های ABR و OAE)، انتخابی تخصصی و مطمئن برای انجام تمامی غربالگری‌های شنوایی اطفال در شرق و جنوب تهران محسوب می‌شود.