وزیر امور خارجه: ایران معتقد است تعامل سازنده با آژانس باید کاملاً فنی و بی‌طرفانه باقی بماند

برنامه هسته‌ای ایران همواره و بارها تحت بازرسی های مستمر و شدید آژانس بوده است و صنعت هسته‌ای ایران بخشی از منافع ملی ایران است. همکاری ادامه دار زمانی اتفاق می افتد که بر اساس ایجاد اعتماد جلو برود نه اینکه از آن به عنوان یک ابزار سیاسی استفاده شود. 

عراقچی درباره نقش آژانس در مذاکرات ایران و آمریکا گفت: ما در مذاکراتی که امروز با آمریکا داشتیم درباره نقش آژانس در این رابطه صحبت کردیم و ایران به مذاکرات سازنده با آژانس ادامه می دهد تا مذاکرات فنی به سرانجام برسد و به راهی برسیم که مشکلات حل شود و ایران آماده است در یک مذاکرات معنادار و عادلانه شرکت کند.

وزیر امور خارجه کشورمان در سخنانی که در مقر اروپایی سازمان ملل متحد در ژنو انجام شد، تاکید کرد: حق ایران برای استفاده از انرژی هسته‌ای غیر قابل مذاکره است. ایران همواره راهبردی مبتنی بر استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای را دنبال کرده و در عین حال آمادگی خود را برای پاسخ به هرگونه نگرانی درباره ماهیت برنامه هسته‌ای‌اش و تضمین کاملاً صلح‌آمیز بودن آن نشان داده است. بر همین مبنا ایران وارد مذاکرات هسته‌ای شد و تا امروز نیز این مسیر را ادامه داده است.

وی ادامه داد: مرور روند این مذاکرات گویای واقعیت‌های فراوانی است. جمهوری اسلامی ایران همواره تصریح کرده است که نه در پی تولید و نه در پی دستیابی به سلاح هسته‌ای است؛ سلاح‌هایی که هیچ جایگاهی در دکترین امنیت ملی ایران ندارند. این موضع ریشه در سیاست دفاعی ما دارد و با ملاحظات روشن دینی که سلاح‌های کشتار جمعی را منع می‌کند، تقویت شده است. با وجود تعهد ایران به دیپلماسی و تعامل مبتنی بر حسن نیت، رفتار برخی دولت‌های غربی، به‌ویژه ایالات متحده، به‌طور جدی اعتبار روند مذاکرات را تضعیف کرده است.

رئیس دستگاه دیپلماسی ایران با اشاره به خروج یک جانبه آمریکا از برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) آن را نقض آشکار یک توافق مورد تأیید جامعه بین‌المللی و ضربه‌ای عمیق به اعتماد و ثبات تعهدات چندجانبه دانست و گفت: این تصمیم نه‌تنها تعهدات چندجانبه را نادیده گرفت، بلکه پیامدهای اقتصادی و انسانی غیرموجهی بر مردم ایران تحمیل کرد. نگران‌کننده‌تر از آن، توسل به تجاوز نظامی علیه ایران در ژوئن گذشته بود؛ آن هم در زمانی که ما در میانه مذاکرات قرار داشتیم. چنین اقدامی در تعارض آشکار با اصول بنیادین منشور ملل متحد و حقوق بین‌الملل، به‌ویژه بند ۴ ماده ۲ منشور، قرار دارد.

متن کامل سخنان وزیر امور خارجه در زیر می‌آید:

جناب آقای رئیس،

از شما، جناب آقای رئیس، صمیمانه سپاسگزارم که این نشست را برگزار کردید. همچنین از همه شما، سفرا ونمایندگان محترم، برای حضور دراین جلسه تشکر می‌کنم. مایه افتخار است که به نمایندگی از ملت ایران در کنفرانس خلع سلاح سازمان ملل متحد سخن می‌گویم. این یک واقعیت انکارناپذیر است که معماری صلح و امنیت بین‌المللی، به‌ویژه در سال‌های اخیر، با فشارها، فرسایش‌ها و چالش‌های پیچیده و بی‌سابقه‌ای مواجه بوده است که خطرات جدی برای صلح و ثبات جهانی ایجاد می‌کند. تشدید درگیری‌های مسلحانه، کاهش فزاینده احترام به حقوق بین‌الملل و منشور ملل متحد، تضعیف چندجانبه‌گرایی، اعمال اقدامات قهری یکجانبه و غیرقانونی، و اتکا به سلاح‌های هسته‌ای به‌عنوان ابزار سیاست، محیطی به‌شدت بی‌ثبات درسطح جهانی ایجاد کرده است.

این تهدیدها و چالش‌های رو به افزایش، مستلزم اقدام جمعی فوری، به‌ویژه از سوی این کنفرانس است که همچنان تنها مجمع چندجانبه مذاکره درحوزه خلع سلاح به شمار می‌رود. سلاح‌های هسته‌ای بزرگ‌ترین تهدید علیه بشریت هستند و مایه نگرانی عمیق و تأسف جدی است که برخلاف تعهدات حقوقی موجود برای نابودی کامل، قابل راستی‌آزمایی و برگشت‌ناپذیر این سلاح‌ها، اتکا به آنها بیش از پیش در دکترین‌های امنیتی برخی دولت‌ها نهادینه شده است. بشریت همچنان زیر سایه بیش از ۱۲ هزار کلاهک هسته‌ای زندگی می‌کند که بسیاری از آنها مستقر یا دروضعیت آماده‌باش بالا قرار دارند و در دکترین‌هایی جای گرفته‌اند که استفاده سریع و در برخی موارد استفاده نخست از آنها را مدنظر قرار می‌دهد. تداوم اتکا به چنین زرادخانه‌هایی بیانگر دکترین‌هایی است که خطرات وجودی برای کل بشریت را استمرداد می‌دهد و درتعارض مستقیم با تعهدات خلع سلاح مندرج در معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT) قرار دارند.

ایران همواره راهبردی را دنبال کرده است که بر استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای استوار بوده و در عین حال آمادگی خود را برای رسیدگی به هرگونه نگرانی درباره ماهیت برنامه هسته‌ای خود و تضمین ماهیت صرفاً صلح‌آمیز آن نشان داده است. بر همین مبنا بود که ایران وارد مذاکرات هسته‌ای شد و تا همین امروز نیز به این مسیر ادامه داده است. مرور روند این مذاکرات خود گویای واقعیت‌های بسیاری است. جمهوری اسلامی ایران همواره تأکید کرده است که نه در پی تولید و نه در پی دستیابی به سلاح هسته‌ای است؛ سلاحی که هیچ جایگاهی در دکترین امنیت ملی ایران ندارد. این موضع ریشه در سیاست دفاعی ما دارد و با موازین روشن دینی که سلاح‌های کشتار جمعی را ممنوع می‌داند، تقویت شده است. جناب آقای رئیس، توافقات پایدار تنها از طریق تعهدات متقابل و متوازن و احترام به حقوق مشروع ملت‌ها قابل دستیابی است. معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT) صراحتاً حق ذاتی و غیرقابل سلب تمامی دولت‌های عضو را برای تحقیق، تولید و استفاده از انرژی هسته‌ای برای مقاصد صلح‌آمیز به رسمیت می‌شناسد. این حق، ذاتی، غیرقابل مذاکره و از نظر حقوقی الزام‌آور است. این حق مشروط به ملاحظات سیاسی نیست و نمی‌توان آن را به‌طور خودسرانه تعلیق یا بازتفسیر کرد. هرگونه تلاش برای القای اینکه این حق قابل لغو یا اختیاری است، اساساً با متن و روح معاهده در تضاد است. با وجود تعهد آشکار ایران به دیپلماسی و تعامل با حسن نیت، رفتار برخی دولت‌های غربی—به‌ویژه ایالات متحده—به‌طور جدی اعتبار روند مذاکرات را تضعیف کرده است.

خروج یکجانبه ایالات متحده از برنامه جامع اقدام مشترک (برجام)، در نقض آشکار یک توافق مورد تأیید بین‌المللی، ضربه‌ای عمیق به اعتماد و ثبات تعهدات چندجانبه وارد کرد. این تصمیم نه تنها تعهدات چندجانبه را نادیده گرفت، بلکه پیامدهای اقتصادی و انسانی غیرموجهی را بر مردم ایران تحمیل کرد. نگران‌کننده‌تر آنکه، درحالیکه ما در میانه مذاکرات بودیم، به تجاوز نظامی علیه ایران متوسل شدند. چنین تجاوزی درتعارض آشکار با اصول بنیادین منشور ملل متحد وحقوق بین‌الملل، به‌ویژه بند ۴ ماده ۲ منشور، قرار دارد. ایالات متحده با تبانی با یک رژیم غیرعضو NPT علیه یک دولت عضو این معاهده، در حالی که خود یکی از دولت‌های امین معاهده است، ضربه‌ای جدی به تمامیت، اعتبار و روح ان.پی.تی وارد کرده است؛ پیامدهایی که برای همیشه باقی خواهد ماند. حمله به تأسیسات هسته‌ای تحت پادمان، جنایت جنگی محسوب می‌شود وخطر انتشار مواد رادیولوژیک، آلودگی زیست‌محیطی بلندمدت و پیامدهای فرامرزی برای کل منطقه را در پی دارد. عدم محکومیت صریح این حملات از سوی شورای امنیت و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، سابقه‌ای خطرناک ایجاد کرده و نشان‌دهنده فرسایش جدی رژیم جهانی عدم اشاعه است.

مسئولیت چنین اقدامات غیرقانونی صرفاً بر عهده مرتکبان مستقیم آن نیست؛ دولت‌هایی که حمایت سیاسی، نظامی یا اطلاعاتی ارائه کرده‌اند نیز بر اساس حقوق بین‌الملل در قبال معاونت و مشارکت در اعمال متخلفانه بین‌المللی مسئول‌اند. محکومیت گزینشی و استانداردهای دوگانه به‌شدت اعتبار هنجارها و نهادهای بین‌المللی را تضعیف می‌کند. سکوت در برابر چنین نقض‌هایی بی‌طرفی نیست؛ بلکه همدستی است. در حالی که ایالات متحده و برخی کشورهای اروپایی چشم خود را بر تهدیدهای ناشی از رژیم اسرائیل علیه صلح و امنیت بین‌المللی، از جمله توانمندی‌های هسته‌ای آن، می‌بندند، همچنان برنامه هسته‌ای صلح‌آمیز ایران را به‌عنوان تهدیدی علیه صلح و امنیت بین‌المللی معرفی می‌کنند. رژیم اسرائیل طی هشت دهه گذشته با مصونیت کامل مرتکب فجیع‌ترین جنایات شده است. در کمتر از دو سال، به هفت کشور منطقه حمله کرده و بیش از ۷۰ هزار نفر در غزه در چارچوب نسل‌کشی استعماری به قتل رسیده‌اند. جنایتی نیست که این رژیم مرتکب نشده باشد و خط قرمزی نیست که از آن عبور نکرده باشد. جناب آقای رئیس، ایالات متحده و برخی کشورهای اروپایی همچنان به اعمال تحریم‌های غیرقانونی، تهدیدات نظامی، نمایش قدرت نظامی و اشاره‌های صریح به امکان استفاده از زور از سوی ایالات متحده ـ از جمله استقرارهای قابل توجه نظامی در منطقه ـ ادامه می‌دهند. چنین اقداماتی نقض مستمر ممنوعیت تهدید یا توسل به زور مندرج در ماده ۲(۴) منشور ملل متحد محسوب می‌شود و باید فوراً و بدون قید و شرط متوقف گردد. جناب آقای رئیس، ایران همواره بر تعهد خود به همکاری با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در چارچوب تعهدات قانونی خود تأکید کرده است. ایران از اعضای مؤسس آژانس و از دولت‌های عضو NPT است.

برنامه هسته‌ای صلح‌آمیز ایران تحت اقدامات گسترده و بی‌سابقه راستی‌آزمایی در چارچوب پادمان‌های آژانس قرار داشته است. همکاری ما با آژانس همواره بر پایه حرفه‌ای‌گری، شفافیت و احترام به حاکمیت ملی هدایت شده است. ایران معتقد است تعامل سازنده با آژانس باید کاملاً فنی و بی‌طرفانه باقی بماند و از فشارهای سیاسی یا تفسیرهای گزینشی به دور باشد. تداوم همکاری تنها زمانی ممکن است که متقابل، عینی و واقعاً در جهت اعتمادسازی باشد و نه ابزاری برای اعمال فشار سیاسی. در عین حال، نباید فراموش کرد که حمله به تأسیسات هسته‌ای تحت پادمان کاملاً بی‌سابقه است. نه اساسنامه آژانس و نه موافقت‌نامه جامع پادمان، رهنمودی درباره نحوه بازرسی از تأسیساتی که هدف چنین حملاتی قرار گرفته‌اند ارائه نمی‌دهد. بنابراین، بازرسی این تأسیسات مستلزم چارچوبی مورد توافق متقابل میان ایران و آژانس است؛ موضوعی که در حال کار بر روی آن هستیم. در همین راستا، دیروز گفت‌وگوی فنی با رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، داشتم و درباره همکاری میان ایران و آژانس تبادل نظر کردیم. ایران به گفت‌وگوی سازنده و تعامل با آژانس برای رسیدگی به این مسائل فنی و دستیابی به مسیر مورد توافق جهت رفع شکاف‌های باقی‌مانده ادامه خواهد داد.

نمایندگان محترم،

ایران همواره آماده ورود به مذاکراتی معنادار و نتیجه‌محور بوده است. هر توافق پایدار باید شناسایی کامل حقوق مشروع ایران را تضمین کند، منافع ملموس به همراه داشته باشد و در برابر اقدامات یکجانبه‌ای که اعتماد و اعتبار را تضعیف می‌کند، مصون باشد. بر اساس این اصول و در نتیجه مساعی جمیله کشورهای دوست ما در منطقه که از آنان بسیار سپاسگزاریم، پنجره جدیدی از فرصت گشوده شده است که در چارچوب آن، امروز در ژنو دومین دور مذاکرات با ایالات متحده را برگزار کردیم. امیدواریم این مذاکرات به راه‌حلی پایدار و مبتنی بر مذاکره منتهی شود که منافع طرف‌های ذی‌ربط و منطقه گسترده‌تر را تأمین کند. در عین حال، همان‌گونه که در جریان تجاوز ۱۲ ژوئن ۲۰۲۵ نشان داده شد، ایران کاملاً آماده دفاع از خود در برابر هرگونه تهدید یا اقدام تجاوزکارانه است. پیامدهای هرگونه حمله علیه ایران محدود به مرزهای آن نخواهد بود. در پایان، جناب آقای رئیس، مایلم تأکید کنم که کنفرانس خلع سلاح باید بر بن‌بست کنونی خود غلبه کند و با آغاز مذاکرات درباره یک کنوانسیون جامع سلاح‌های هسته‌ای، به‌عنوان یک ضرورت فوری، مأموریت خود را محقق سازد. پاسخگویی ماهیتی تنبیهی ندارد؛ بلکه پیشگیرانه است. بی‌عملی در برابر تهدیدهای هسته‌ای، تجاوز و استانداردهای دوگانه، بنیان‌های حقوق بین‌الملل را تضعیف می‌کند. انتخاب پیش روی ما روشن است: یا ما سلاح‌های هسته‌ای را برمی‌چینیم، یا روزی آنها ما را برخواهند چید. با هم می‌توانیم برای تحقق جهانی عاری از سلاح‌های هسته‌ای تلاش کنیم.